REKABET KURULU’NUN YERİNDE İNCELEME YETKİSİ VE İNCELEMENİN ENGELLENMESİ

A- GİRİŞ

Rekabet hukukunun temel amacı, piyasada etkin rekabetin korunması ve tüketici refahının artırılmasıdır. Bu amacın gerçekleştirilebilmesi için rekabet ihlallerinin tespiti, delillendirilmesi ve bu süreçte kullanılan araçların etkinliği büyük önem taşımaktadır. Rekabet Kurumu’nun soruşturma sürecinde başvurduğu en etkili araçlardan biri ise yerinde inceleme yetkisidir.

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesi, Kurum’a teşebbüslerin işyerlerinde inceleme yapma, belge ve verileri inceleme, dijital ortam dâhil her türlü kaydı kopyalama ve çalışanlardan bilgi alma yetkisi tanımaktadır. Bu yetki, rekabet ihlallerinin gizli yürütüldüğü durumlarda delillere hızlı ve doğrudan erişim sağlaması bakımından kritik bir işlev görmektedir. Bununla birlikte, yerinde inceleme yetkisinin kapsamı, uygulama sınırları ve temel haklarla ilişkisi doktrinde ve yargı kararlarında tartışmalara konu olmuştur. Özellikle son yıllarda dijital delillerin önemi artmış, teşebbüslerin WhatsApp yazışmaları veya e-posta kayıtlarını silmesi gibi eylemler “incelemenin engellenmesi” kapsamında değerlendirilmiştir.

Bu çalışma, Rekabet Kurulu’nun yerinde inceleme yetkisini ve bu yetkinin kullanılmasına yönelik engelleme veya zorlaştırma eylemlerini hem mevzuat, hem de Kurul ve yargı içtihatları ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, öncelikle yerinde inceleme kavramı ve hukuki temeli ele alınacak; ardından yetkinin kapsamı, uygulamadaki sorunlar ve engelleme fiillerine ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir.

B- REKABET HUKUKUNDA YERİNDE İNCELEME KAVRAMI

Rekabet hukukunda yerinde inceleme, rekabet otoritelerinin, teşebbüslerin faaliyetlerini doğrudan kendi işyerlerinde inceleyerek delil toplamasına imkân tanıyan bir denetim aracıdır. Yerinde inceleme, rekabet ihlallerinin tespitinde en etkili yöntemlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu inceleme sayesinde Rekabet Kurumu, teşebbüslerin belge, kayıt ve elektronik yazışmalarına erişerek ihlalin varlığını ortaya koyabilecek somut verilere ulaşabilmektedir.

“Yerinde inceleme” kavramı, en geniş anlamıyla, bir olayın veya durumun verilerinin doğrudan bulundukları yerde tespit edilmesine yönelik incelemeleri ifade etmektedir. Rekabet hukukunda bu kavram, teşebbüslerin rekabet kurallarına aykırı davranışlarını belirlemeye yönelik idari inceleme faaliyeti şeklinde somutlaşır. Bu kapsamda, teşebbüslerin işyeri, tesis, depo veya elektronik ortamlarında bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesi mümkündür. Rekabet hukuku uygulamalarında yerinde inceleme, ihlalin kanıtlanması bakımından kritik öneme sahiptir. Çünkü birçok rekabet ihlali –özellikle gizli anlaşmalar (karteller)– yazılı sözleşmelerle değil, çoğu zaman elektronik iletişim araçlarıyla veya dolaylı kanıtlarla yürütülmektedir. Dolayısıyla yerinde inceleme, bu tür ihlallerin tespit edilmesi için vazgeçilmez bir araçtır.

C- REKABET KURULU’NUN YERİNDE İNCELEME YETKİSİ VE KAPSAMI

Rekabet Kurul’u, yerinde inceleme yetkisini 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuat ve Rekabet Kurumu’nun 2020 yılında yayımladığı “Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz” hükümleri çerçevesinde kullanmaktadır.

Rekabet Kurulu’nun yerinde inceleme yetkisi, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesi ile düzenlenmiştir. Söz konusu hükme göre; “Kurul, bu Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabilir. Bu amaçla teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin:

a)Defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir,

b) Belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir,

c) Teşebbüslerin her türlü mal varlığına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir.

İnceleme, Kurul emrinde çalışan uzmanlar tarafından yapılır. Uzmanlar incelemeye giderken yanlarında incelemenin konusunu, amacını ve yanlış bilgi verilmesi halinde idari para cezası uygulanacağını gösteren bir yetki belgesi bulundururlar.

İlgililer istenen bilgi, belge, defter ve sair vasıtaların suretlerini vermekle yükümlüdür. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hakimi kararı ile yerinde inceleme yapılır.”

Rekabet Kurulu tarafından gerçekleştirilen yerinde incelemelerde, görevli meslek personeli teşebbüslere ait her türlü bilişim sistemi ve dijital depolama aracı üzerinde inceleme yapma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda, sunucular, masaüstü ve dizüstü bilgisayarlar, taşınabilir cihazlar, CD, DVD, USB, harici diskler, yedekleme kayıtları ve bulut servisleri gibi ortamlarda yer alan veriler incelenebilir¹. İnceleme sürecinde meslek personeli, teşebbüslerin bilişim sistemlerinde anahtar kelimeler aracılığıyla arama yapabilir ve adli bilişim yazılımları kullanarak verilerin kopyalanması, silinen verilerin geri getirilmesi ve elde edilen verilerin bütünlüğünün korunması işlemlerini gerçekleştirebilir².

Taşınabilir iletişim cihazları üzerinde öncelikle hızlı bir gözden geçirme yapılır. Cihazın tamamen kişisel kullanım amacıyla tahsis edildiği tespit edilirse, bu cihaz inceleme kapsamı dışında tutulur. Ancak teşebbüse ait veri içerdiği belirlenen cihazlar adli bilişim yöntemleriyle detaylı olarak incelenebilir³.

İnceleme sırasında teşebbüs yetkilileri, meslek personeline gerekli desteği sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, sistem erişim izinlerinin verilmesi, ağ bağlantılarının izole edilmesi ve yedeklenmiş verilerin sunulması gibi işlemleri kapsar⁴.

Kurul, gerekli hallerde dijital verilerin adli bilişim yöntemleriyle birebir kopyasını alabilir. Bu kopyaların orijinalliği hash değeri hesaplanarak doğrulanır. İnceleme sonunda elde edilen verilerin bir nüshası teşebbüse teslim edilir, diğeri ise Kurum nezdinde muhafaza edilir. Bu işleme ilişkin düzenlenen tutanak, meslek personeli ve teşebbüs yetkilisi tarafından imzalanır⁵.

İnceleme kural olarak teşebbüsün yerinde tamamlanır. Ancak gerekli görüldüğünde, dijital veriler Rekabet Kurumu Adli Bilişim Laboratuvarı’na götürülerek incelemeye devam edilebilir. Bu durumda teşebbüs temsilcisi, mühürlü zarfın açılması ve inceleme sürecinde hazır bulunmak üzere yazılı olarak davet edilir⁶.

Elde edilen dijital veriler arasında ticari sır bulunduğu iddia edilirse, bu konuda 2010/3 sayılı Rekabet Kurumu Tebliği hükümleri uygulanır. Ayrıca avukat–müvekkil gizliliği kapsamında kalan yazışmalar, savunma hakkının kullanımıyla ilgili olmaları şartıyla inceleme dışı bırakılır. Ancak, rekabet ihlalini gizleme veya sürdürme amacı taşıyan yazışmalar bu korumadan yararlanamaz⁷.

D- YERİNDE İNCELEMENİN ENGELLENMESİ VEYA ZORLAŞTIRILMASI

4054 sayılı Kanun’un 15. maddesi, Rekabet Kurulu’na teşebbüslerin faaliyetlerini denetlemek amacıyla kapsamlı bir yerinde inceleme yetkisi tanımaktadır. Bu yetki, Kurul’un rekabet ihlallerini tespit etme ve piyasa düzenini sağlama işlevini yerine getirebilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Yerinde incelemenin engellenmesi, zorlaştırılması veya yanlış ya da yanıltıcı bilgi verilmesi, 4054 sayılı Kanun’un 16 ve 17. maddeleri uyarınca idari para cezasına tabidir. İncelemenin engellenmesi veya böyle bir ihtimalin bulunması halinde, inceleme sulh ceza hâkimi kararıyla yapılır. Ancak incelemenin hâkim kararıyla yapılması, incelemeyi engelleyen teşebbüs hakkında para cezası uygulanmasına engel teşkil etmez.

Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası, yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması durumunda, incelemeye tabi tutulan teşebbüse, ilgili teşebbüsün gayri safi gelirlerinin binde beşi oranında idari para cezası uygulanacağını hükme bağlamaktadır. Bu düzenleme, yerinde inceleme sürecinin engellenmesinin veya zorlaştırılmasının ciddi bir ihlal olarak kabul edildiğini ve bu tür eylemlere karşı caydırıcı bir yaptırım mekanizması öngörüldüğünü göstermektedir.

Ayrıca, Kanun’un 17. maddesi uyarınca, yerinde incelemenin engellendiği veya zorlaştırıldığı her gün için, ilgili teşebbüsün karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirinin onbinde beşi oranında ek bir idari para cezası uygulanması mümkündür. İncelemenin engellenmesi yalnızca fiziki müdahalelerle sınırlı değildir. Belge veya kayıtların gizlenmesi, elektronik verilerin silinmesi ya da eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi gibi eylemler de yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması kapsamında değerlendirilmektedir.

Bu tür durumların önlenebilmesi, yerinde inceleme yetkisinin etkin biçimde kullanılabilmesi için teşebbüslerin iş birliği içinde hareket etmelerine ve şeffaflık ilkesine uygun davranmalarına bağlıdır. Zira yerinde incelemeyi engelleyen veya zorlaştıran her türlü davranış, yalnızca hukuki bir yükümlülüğün ihlali anlamına gelmemekte, aynı zamanda rekabet hukukunun temel ilkelerine de aykırılık teşkil etmektedir.

Rekabet Kurumu, yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması durumunda ilgili teşebbüslere idari para cezası uygulamakta ve bu tür eylemleri ciddiyetle ele almaktadır. Nitekim 14 Ocak 2025 tarihinde BİM’in genel merkezinde gerçekleştirilen bir yerinde inceleme sırasında, inceleme başladıktan sonra bir yöneticisi tarafından veri silme eyleminin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Kurul, bu durumu yerinde incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılması olarak değerlendirerek, 6 Şubat 2025 tarihinde BİM’e yaklaşık 1,3 milyar Türk lirası tutarında idari para cezası uygulamıştır⁸.

Bu tür kararlar, teşebbüslerin yerinde incelemelere karşı gösterdikleri direnç ve engellemelerin yalnızca hukuki değil, aynı zamanda ekonomik açıdan da ciddi sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Rekabet Kurumu, yerinde incelemelerin etkinliğini sağlamak amacıyla teşebbüslere yönelik bilinçlendirme faaliyetleri yürütmekte ve yerinde incelemelerin engellenmesinin veya zorlaştırılmasının sonuçlarının ağır olabileceğini vurgulamaktadır.

E-YERİNDE İNCELEME YETKİSİNİN KURUL VE YARGI KARARLARI KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Yerinde inceleme yetkisi, Rekabet Kurulu’nun piyasada etkin denetim sağlamasında temel araçlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Bu bölümde, söz konusu yetkinin kapsamı, inceleme sürecinde teşebbüslerin uyması gereken yükümlülükler ve inceleme sırasında ortaya çıkan veri silme veya delil karartma eylemlerinin Kurul kararları ve yargı içtihatları ışığında nasıl değerlendirildiği detaylı olarak ele alınacaktır.

Eti Kararı

Rekabet Kurulu, 29.04.2021 tarihli ve 21-24/278-123 sayılı kararında, Eti Gıda San. ve Tic. A.Ş. hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 18.03.2021 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, teşebbüs yetkililerine veriler üzerinde hiçbir silme işlemi yapılmaması gerektiği bildirilmesine rağmen, bazı yazışmaların silindiği tespit edilmiştir. Ayrıca, incelemenin başlatılabilmesi için gerekli bilgilerin ve organizasyon şemasının geç iletildiği, yetkililerin teşebbüste hazır bulunmalarının geciktirildiği belirlenmiştir. Kurul, bu nedenlerle incelemenin fiilen zorlaştırıldığı ve engellendiği sonucuna varmış; 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca Eti Gıda’ya 2020 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına karar verimiştir⁹.

Çiçek Sepeti Kararı

Rekabet Kurulu, 27.05.2021 tarihli ve 21-27/354-173 sayılı kararında, Çiçek Sepeti İnternet Hizmetleri A.Ş. hakkında yürütülen soruşturma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 08.04.2021 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, teşebbüs yetkililerine mobil cihazlar üzerinde herhangi bir veri silme işlemi yapılmaması gerektiği bildirilmiş olmasına rağmen, bazı WhatsApp mesajlarının silindiği tespit edilmiştir. Silinen mesajların, bir yetkili tarafından yanlışlıkla veya kişisel mahremiyet gerekçesiyle silindiği yönündeki açıklama Kurul tarafından dikkate alınmamıştır. Kurul, yerinde incelemenin fiilen başlamasından sonra verilerin silinmesinin incelemeyi zorlaştırdığı ve engellediği sonucuna varmış; 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca Çiçek Sepeti’ne 2020 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına karar vermiştir¹⁰.

Sahibinden Kararı

Rekabet Kurulu, 27.05.2021 tarihli ve 21-27/354-174 sayılı kararında, Sahibinden Bilgi Teknolojileri Pazarlama ve Ticaret A.Ş. hakkında yürütülen soruşturma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 09.04.2021 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, teşebbüs çalışanlarının mobil cihazlarındaki bazı WhatsApp gruplarında yer alan mesajların silindiği tespit edilmiştir. Rekabet Kurumu Bilişim Teknolojileri Dairesi tarafından yapılan teknik inceleme sonucunda, bu silme işlemlerinin yerinde incelemenin başladığı gün ve saatten sonra gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Kurul, söz konusu işlemlerin meslek personelinin olası delillere erişimini engellediği ve incelemeyi zorlaştırdığı kanaatine varmıştır. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca, Sahibinden Bilgi Teknolojileri Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’ye 2020 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına karar verilmiştir¹¹.

P&G Kararı

Rekabet Kurulu, 08.07.2021 tarihli ve 21-34/452-227 sayılı kararında, Procter and Gamble Tüketim Malları Sanayi A.Ş. (P&G) hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 19.03.2021 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, teşebbüs yetkililerine mobil cihazlar ve bilgisayarlarda herhangi bir veri silme işlemi yapılmaması gerektiği bildirilmiştir. Buna rağmen, inceleme ekibi tarafından P&G yetkililerinin bazı WhatsApp yazışma gruplarını sildiği tespit edilmiştir. Silinen gruplar arasında iş ilişkisi içeren “The Team” ve “Vicks Sales” gibi grupların da bulunması üzerine, Kurul bu durumu incelemeyi zorlaştırma ve engelleme olarak değerlendirmiştir. Yetkililer, silinen içeriklerin kişisel ve mahrem nitelikte olduğunu savunmuş olsa da, Kurul bu açıklamayı kabul etmemiş; yerinde incelemenin fiilen engellenmeye çalışıldığı sonucuna varmıştır. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca P&G’ye 2020 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına karar verilmiştir¹².

Fatih Römorkörcülük Kararı

Rekabet Kurulu, 29.07.2021 tarihli ve 21-36/486-254 sayılı kararında, Fatih Römorkörcülük ve Denizcilik Hizmetleri A.Ş. hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 18.06.2021 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, teşebbüs çalışanlarının WhatsApp uygulaması üzerinden yapılan yazışmaları sildikleri tespit edilmiştir. Rekabet Kurumu uzmanları tarafından yapılan incelemede, “atlantik” kelimesiyle gerçekleştirilen aramalarda bazı mesajların silindiği ve sonradan sunulan ekran görüntülerinin eksik olduğu belirlenmiştir. Kurul, bu durumun olası delillere erişimi engellediği ve incelemeyi zorlaştırdığı kanaatine varmıştır. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca, Fatih Römorkörcülük ve Denizcilik Hizmetleri A.Ş.’ye 2020 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir¹³.

Vitelco Kararı

Rekabet Kurulu, 15.09.2022 tarihli ve 22-42/615-259 sayılı kararında, Vitelco Bilişim Hizmetleri Danışmanlık Limited Şirketi hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 02.08.2022 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, insan kaynakları çalışanına bilgisayar ve mobil cihazlarda herhangi bir veri silme işlemi yapılmaması gerektiği bildirilmiştir. Ancak ilgili çalışanın bilgisayarını inceleme ekibine zamanında teslim etmemesi nedeniyle inceleme süreci gecikmiştir. Bilgisayar teslim edildiğinde yapılan incelemede, Microsoft Outlook uygulamasında bazı e-postaların silindiği ve “Silinmiş Öğeler” klasöründe toplu silme işlemi gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Kurul, bu eylemin delil karartma niteliğinde olduğunu ve yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması sonucunu doğurduğunu değerlendirmiştir. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca Vitelco Bilişim Hizmetleri Danışmanlık Limited Şirketi’ne 2021 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına karar verilmiştir¹⁴.

L’Oréal Kararı

Rekabet Kurulu, 29.09.2022 tarihli ve 22-44/646-278 sayılı kararında, L’Oréal Türkiye Kozmetik Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 13.09.2022 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, teşebbüs çalışanlarına herhangi bir verinin silinmemesi gerektiği bildirilmiştir. Ancak buna rağmen, bazı çalışanların WhatsApp yazışmalarını sildikleri tespit edilmiştir. Kurul, bu eylemi delil karartma niteliğinde değerlendirerek, silinen mesajların ihlale ilişkin olup olmamasının sonuca etkili olmadığını belirtmiştir. Kurul ayrıca, veri silme işlemlerinin yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması sonucunu doğurduğu kanaatine varmış; bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca L’Oréal Türkiye Kozmetik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye 2021 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına karar vermiştir¹⁵.

Pasifik Kararı

Rekabet Kurulu, 01.12.2022 tarihli ve 22-53/797-327 sayılı kararında, Horizon Hızlı Tüketim A.Ş. ve Pasifik Tüketim Ürünleri Satış ve Ticaret A.Ş. hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 08.11.2022 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, Kurul yetkililerinin teşebbüs binasına yetki belgelerini ibraz ederek giriş yaptığı ve çalışanlara hiçbir verinin silinmemesi gerektiği yönünde bilgilendirme e-postası gönderildiği belirtilmiştir. Ancak bu uyarıya rağmen, bazı Horizon ve Pasifik çalışanlarının yerinde inceleme başladıktan sonra WhatsApp gruplarından ayrıldıkları ve bazı mesaj ile grupları sildikleri log kayıtlarıyla tespit edilmiştir. Silinen mesajların içeriği belirlenememiştir. Teşebbüs vekilleri, çalışanların incelemeden haberdar olmadan şahsi yazışmalarını sildiklerini ileri sürmüş; ancak Kurul, bu eylemleri delil karartma niteliğinde değerlendirerek, silinen içeriklerin kişisel nitelikte olmasının veya geri getirilememesinin durumu değiştirmeyeceğini belirtmiştir. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca, Horizon Hızlı Tüketim A.Ş. ve Pasifik Tüketim Ürünleri Satış ve Ticaret A.Ş.’ye 2021 yılı gayri safi gelirlerinin binde beşi oranında idarî para cezası uygulanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir¹⁶.

Balsu Kararı

Rekabet Kurulu, 17.08.2023 tarihli ve 23-39/727-250 sayılı kararında, Ferrero Fındık hakkında yürütülen soruşturma kapsamında sektöre ilişkin bilgi edinmek amacıyla Balsu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. nezdinde yapılan incelemeyi değerlendirmiştir. 09.06.2023 tarihinde gerçekleştirilen yerinde inceleme sırasında, Balsu’nun Satış Müdürü tarafından yaklaşık 1.500 e-postanın silindiği tespit edilmiştir. Silinen veriler, Microsoft Outlook’un “Silinmiş Öğeleri Kurtar” özelliği kullanılarak geri getirilmiş ve incelenmiş; yapılan inceleme sonucunda herhangi bir ihlal bulgusuna rastlanmamıştır.

Kurul, Balsu’nun soruşturma tarafı olmayan bir teşebbüs olması ve silme eyleminin yerinde incelemeyi engelleme veya zorlaştırma amacı taşımadığı kanaatine varmıştır. Bu nedenle, teşebbüs hakkında idarî para cezası uygulanmasına gerek olmadığına karar verilmiştir. Bununla birlikte, Kurul, önceki kararları ve yargı içtihatlarına atıfla, yerinde inceleme başladıktan sonra gerçekleştirilen veri silme eylemlerinin veriler sonradan geri getirilebilse dahi kural olarak yerinde incelemenin zorlaştırılması kapsamında değerlendirildiğini belirtmiştir. Ancak Balsu özelinde, teşebbüsün soruşturma tarafı olmaması, incelemenin yalnızca sektörel bilgi edinme amacı taşıması ve delil karartma kastının bulunmaması nedenleriyle, yerinde incelemenin engellenmediği veya zorlaştırılmadığı sonucuna ulaşılmıştır¹⁷.

Kalekim Kararı

Rekabet Kurulu, 18.04.2024 tarihli ve 24-19/416-169 sayılı kararında, Kalekim Lyksor Kimya Sanayi A.Ş. hakkında yürütülen inceleme kapsamında gerçekleştirilen yerinde incelemeyi değerlendirmiştir. 17.10.2023 tarihinde yapılan yerinde inceleme sırasında, Lyksor Beton Grubu Bölge Satış Yöneticisinin “Lyksor sipariş” adlı WhatsApp grubundaki mesajları inceleme başladıktan sonra sildiği, ancak bu mesajlara başka bir çalışanın cihazı üzerinden erişildiği tespit edilmiştir. Rekabet Kurulu, bu eylemi delil karartma olarak değerlendirmiş; silinen içeriklerde ihlal unsuru bulunmamasının veya verilerin geri getirilebilmesinin sonuca etkili olmadığını belirtmiştir. Kurul, söz konusu veri silme işlemlerinin yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması niteliğinde olduğuna hükmederek, 4054 sayılı Kanun’un 16/1-d maddesi uyarınca teşebbüse 2022 yılı gayri safi gelirinin binde beşi oranında idari para cezası uygulanmasına karar vermiştir¹⁸.

Sırma Grup Kararı

Rekabet Kurulu, 09.05.2024 tarihli ve 24-22/514-215 sayılı kararında, SırmaGrup İçecek Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında yürütülen inceleme kapsamında gerçekleştirilen yerinde incelemeyi değerlendirmiştir. 17.08.2023 tarihinde yapılan yerinde inceleme sırasında, şirket çalışanının mobil cihazındaki WhatsApp mesajlarını sildiği tespit edilmiştir. Kurul, söz konusu eylemi delil karartma niteliğinde değerlendirerek, silinen mesajlarda ihlal unsuru bulunmamasının veya eylemin kasıtlı olmamasının sonucu değiştirmeyeceğini belirtmiştir. Rekabet Kurulu’na göre, verilerin inceleme başladıktan sonra silinmesi, yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda, Kurul, 4054 sayılı Kanun’un 16/1-d maddesi uyarınca teşebbüse idarî para cezası uygulanmasına karar vermiş ve söz konusu idarî para cezasının kaldırılmasına yönelik başvuruyu reddetmiştir¹⁹.

Panagro Kararı

Rekabet Kurulu, 30.04.2024 tarihli ve 25-17/407-188 sayılı kararında, çiğ süt alımı, süt yemi satışı ile süt ve süt ürünleri üretimi ve satışı pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında gerçekleştirilen yerinde incelemeyi değerlendirmiştir. 18.02.2025 tarihinde aynı ekonomik bütünlük içerisindeki Panagro ve Panek’in aynı adreste bulunan işyerlerinde yerinde inceleme yapılmıştır. İnceleme sırasında Panagro çalışanlarından biri, yalnızca tek bir mobil cihazı bulunduğunu beyan ederek bu cihazı Kurum heyetine teslim etmiştir. Ancak daha sonra aynı çalışana ait başka bir cihazın bulunduğu ve bu cihazda yerinde inceleme başladıktan sonra bazı WhatsApp mesajlarının silindiği tespit edilmiştir. Rekabet Kurulu, yerleşik içtihadı uyarınca yerinde inceleme başladıktan sonra gerçekleştirilen veri silme işlemlerini yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması olarak değerlendirmiştir. Bu doğrultuda Kurul, söz konusu eylemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16. maddesi uyarınca idarî para cezası gerektiren bir fiil niteliğinde olduğuna hükmetmiştir²⁰.

Arzum Kararı

Rekabet Kurulun 20.02.2025 tarih ve 25-07/178-89 sayılı kararında, Arzum Elektrikli Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında yapılan incelemeyi değerlendirmiştir 15.01.2025 tarihinde yapılan yerinde inceleme sırasında bazı yöneticilerin mobil cihazlarındaki WhatsApp sohbetlerini ve uygulamaları silerek incelemenin engellenmeye çalışıldığı tespit edilmiştir. Kurul, bu eylemleri 4054 sayılı Kanun’un 16/1-d maddesi uyarınca yerinde incelemenin engellenmesi olarak değerlendirerek, 2023 yılı gayri safi gelirin binde beşi oranında idari para cezası uygulanmasına karar vermiştir²¹.

Yargı Kararları;

Danıştay 13. Dairesinin 2008/5890 E., 2013/847 K. sayılı kararında, dosya kapsamında incelemeye konu olan Koçak Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. yetkilisi tarafından gerçekleştirilen eylemler nedeniyle incelemeye iki saatlik bir gecikmeyle başlanması ve yaşanan bu süreçte yapılan uyarılara rağmen anılan teşebbüse ait bilgisayardan bir klasörün silinmesine ilişkin olarak Mahkeme tarafından; yerinde incelemenin doğası gereği teşebbüslere haber verilmeksizin, ansızın, süratli ve kesintisiz biçimde gerçekleşmesi gereken bir uygulama olduğu, incelemeye başlanılması için teşebbüs avukatının makul bir süre beklenebileceği ancak bu süre içinde teşebbüs tarafından dosyalarda oynama yapılmaması ve hiçbir şekilde delil karartmaya yönelik davranışlarda bulunulmaması gerektiği ifade edilerek incelemenin iki saat süreyle geciktirilmesi ve yapılan sözlü uyarılara rağmen teşebbüs yetkilisinin bilgisayardan bir klasörü silmesi nedeniyle yerinde incelemenin engellendiğine hükmedilmiştir. Söz konusu karar daha sonra temyiz edilmiş ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunda görüşülerek 2013/3389 E., 2016/23 K. sayılı karar ile onanmıştır.

Ankara 13. İdare Mahkemesinin 2013/1598 E., 2014/1495 K. sayılı kararı ile, TTNet AŞ’de yapılmak istenen yerinde inceleme esnasında inceleme yapılan teşebbüs çalışanının bilgisayarındaki bir klasörden bazı belgelerin silindiğine yönelik yapılan tespitler neticesinde incelemenin engellendiğine yönelik Kurul kararı hukuka uygun bulunmuştur.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi’nin 2023/207 E. sayılı kararında ve 18. İdare Mahkemesi’nin 2022/318 E. 2022/3124 K. sayılı İGSAŞ (İstanbul Gübre Sanayii AŞ) kararında “silinen e-postaların içeriğinin özel ya da is ile ilgili olup olmaması ya da geri getirilip getirilememesinin cezai müeyyideye bağlanan halin oluşmasına herhangi bir etkisinin bulunmadığı, silinen e-posta içeriği yazışmalar yerinde incelemeyi gerçekleştiren uzmanlar tarafından geri getirilmiş olsa dahi verilere uzmanların geç ulaşması nedeniyle yerinde incelemenin zorlaştırıldığı hususunun açık olduğu görülmektedir.” ifadeleri yer almaktadır.

F-SONUÇ

Rekabet hukukunun etkin bir şekilde uygulanabilmesi, ihlallerin zamanında ve eksiksiz biçimde tespit edilmesine bağlıdır. Bu noktada, yerinde inceleme yetkisi, Rekabet Kurumu’nun en önemli denetim araçlarından birini oluşturmaktadır. Yerinde inceleme, rekabet ihlallerinin çoğu zaman gizli yürütülmesi nedeniyle, Kurumun doğrudan ve anlık delil elde etmesine imkân tanıyan vazgeçilmez bir araçtır. Ancak bu yetkinin etkin şekilde kullanılabilmesi, teşebbüslerin iş birliği ve şeffaflık yükümlülüklerine uygun hareket etmelerine bağlıdır.

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesi, Kurul’a teşebbüslerin işyerlerinde inceleme yapma, belgeleri ve dijital verileri kopyalama, çalışanlardan bilgi alma gibi geniş yetkiler tanımıştır. Buna karşılık, aynı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri, yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması hâlinde uygulanacak yaptırımları düzenleyerek, teşebbüslerin bu süreçteki yükümlülüklerine aykırı davranmalarını caydırmayı amaçlamaktadır.

Rekabet Kurulu kararlarına bakıldığında, özellikle son yıllarda dijital delillerin silinmesi, değiştirilmesi veya geç teslim edilmesi gibi eylemlerin incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. Kurul’un Eti Gıda, P&G, Çiçek Sepeti, L’Oréal ve SırmaGrup kararlarında olduğu gibi; veri silme işlemlerinin gerekçesi, silinen içeriğin niteliği veya sonradan geri getirilebilmesi, ihlalin varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Kurul’un yerleşik içtihadına göre, inceleme başladıktan sonra gerçekleştirilen her türlü veri silme, erişimi engelleme veya geciktirme eylemi, yerinde incelemeyi fiilen zorlaştıran bir davranış olarak kabul edilmektedir.

Bu yaklaşım, yargı içtihatlarında da karşılığını bulmuştur. Danıştay 13. Dairesi ve Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararlarında, yerinde incelemenin doğası gereği ani, kesintisiz ve süratli bir şekilde yürütülmesi gerektiği vurgulanmış; incelemenin geciktirilmesi, belgelerin silinmesi veya yetkililere geç erişim sağlanması gibi eylemler açıkça “engelleme” olarak nitelendirilmiştir. Ayrıca, silinen verilerin geri getirilebilmesi ya da içeriğinin özel nitelikte olması, teşebbüsün sorumluluğunu ortadan kaldıran bir unsur olarak kabul edilmemiştir.

Bu içtihatlar birlikte değerlendirildiğinde, Rekabet Kurulu’nun ve yargı organlarının ortak yaklaşımı, yerinde inceleme sürecinin bütünlüğünü korumaya yöneliktir. Kurul, yerinde incelemelerin etkili yürütülebilmesi için dijital delillerin korunması, veri güvenliği ve teşebbüs çalışanlarının farkındalığı konusunda özel önem göstermektedir. Teşebbüslerin ise, bu süreçte yalnızca mevzuatın öngördüğü yükümlülüklere değil, aynı zamanda iyi niyet, dürüstlük ve iş birliği ilkelerine uygun davranma sorumluluğu bulunmaktadır.

Sonuç olarak, yerinde inceleme yetkisi, rekabet hukukunun uygulanabilirliğini ve caydırıcılığını doğrudan etkileyen temel bir denetim aracıdır. Bu yetkinin engellenmesi veya zorlaştırılması, yalnızca idari para cezasına yol açan bir fiil değil, aynı zamanda rekabet hukukunun etkinliğini ve adil piyasa düzenini zedeleyen bir davranış olarak görülmelidir. Bu nedenle teşebbüslerin, Rekabet Kurumu’nun yerinde inceleme faaliyetleri karşısında tam iş birliği içinde hareket etmeleri, hem hukuki risklerin önlenmesi hem de rekabetçi piyasa düzeninin korunması açısından zorunludur.

1. Rekabet Kurumu, Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz, 8.10.2021, m. 3. ↩︎
2. Kılavuz, m.3. ↩︎
3. Kılavuz, m.4. ↩︎
4. Kılavuz, m.5. ↩︎
5. Kılavuz, m.6. ↩︎
6. Kılavuz, m.10. ↩︎
7. Kılavuz, m.11-12. ↩︎
8. https://haber.rekabet.gov.tr/haber/yerinde-incelemeyi-engellemenin-sonuclari-agir-olabilir-bime-13-milyar-tl-ceza ↩︎
9. Rekabet Kurulunun 29.04.2021 tarihli ve 21-24/278-123 sayılı kararı,  https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=5a6a8baf-31f0-44cf-96c7-278940729ad9 (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
10. Rekabet Kurulunun  27.05.2021 tarih ve 21-27/354-173 sayılı kararı,
    https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=db4f912d-e9f4-441b-8aca-a172ac0610c6  (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
11. Rekabet Kurulunun 27.05.2021 tarihli ve 21-27/354-174 sayılı kararıyla, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=32d4b596-dda0-41ab-b949-ad6c3f041219 (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
12. Rekabet Kurulunun 08.07.2021 tarihli ve 21-34/452-227 sayılı kararı, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=9f543d53-8721-4e55-9296-91e8b2525f4c (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
13. Rekabet Kurulunun 29.07.2021 tarihli ve 21-36/486-254 sayılı kararı, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=1549ad0d-48d0-4903-98ba-cab31bd911a1 (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
14. Rekabet Kurulunun 15.09.2022 tarihli ve 22-42/615-259 sayılı kararı,  https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=6a94a89c-1f60-4abd-ba7a-258b83afe7b5 (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
15. Rekabet Kurulunun 29.09.2022 tarihli ve 22-44/646-278 sayılı kararı, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=4523fbb9-cbfc-47bb-be13-77f95dc2ad4d (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
16. Rekabet Kurulunun 01.12.2022 tarihli ve 22-53/797-327 sayılı kararı, rekabet.gov.tr/Karar?kararId=2fc36564-2f13-41ee-8b88-c9259c86934f (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
17. Rekabet Kurulunun 17.08.2023 tarihli ve 23-39/727-250 sayılı kararı https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=bc7effe4-3310-4059-bb76-3b590f6effb8 (Erişim Tarihi:30.10.2025) ↩︎
18. Rekabet Kurulunun 18.04.2024 tarihli ve 24-19/416-169 sayılı kararı, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=2e10e853-a792-4fda-9122-1befc6e5dfa0 (Erişim Tarihi: 27.10.2025) ↩︎
19. Rekabet Kurulunun 09.05.2024 tarihli ve 24-22/514-215 sayılı kararı, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=88e847a7-65c2-4af0-968b-6f2a2f24688f (Erişim Tarihi:27.10.2025) ↩︎
20. Rekabet Kurulunun 30.04.2024 tarih ve 25-17/407-188 sayılı kararı,
    https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=2b3112d7-4c6d-409c-b838-7595e6fbcf98 (Erişim Tarihi: 27.10.2025). ↩︎
21. Rekabet Kurulun 20.02.2025 tarih ve 25-07/178-89 sayılı kararı,  https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=da575f84-aae6-4629-a0e4-8cb3c8793c89 (Erişim Tarihi: 30.10.2025) ↩︎